یک کارشناس مسائل بین‌الملل با اشاره به افزایش تحرکات میانجی‌گرانه کشورهای منطقه و دریافت پیشنهادهای هسته‌ای آمریکا از سوی ایران، گفت: شواهد نشان می‌دهد دیپلماسی پنهان میان تهران و واشنگتن با جدیت و حجم بالایی در جریان است؛ هرچند هم‌زمان نشانه‌هایی از احتمال تشدید تنش و اقدام نظامی نیز وجود دارد.
هادی اعلمی فریمان، کارشناس مسائل بین‌الملل، در گفت‌وگو با خبرنگار ایلنا، در ارزیابی اخبار منتشرشده درباره ارسال نامه از سوی آمریکا به ایران و طرح موضوع حضور برخی چهره‌ها از جمله محسن رضایی در تیم مذاکره‌کننده، همچنین اظهارات اخیر عباس عراقچی درباره دریافت و بررسی پیشنهادهای هسته‌ای آمریکا، اظهار کرد: فضای موجود دوگانه است و نمی‌توان با قطعیت درباره مسیر پیش‌رو اظهارنظر کرد؛ چراکه ما به‌عنوان ناظران بیرونی به همه اطلاعات و جزئیات مذاکرات دسترسی نداریم.
دیپلماسی پنهان میان ایران و آمریکا با جدیت دنبال می‌شود
وی ادامه داد: با این حال، آنچه در شرایط فعلی در عرصه واقعی قابل مشاهده است، جریان جدی و پرتراکم دیپلماسی پنهان میان طرف‌هاست. بخشی از این روند از طریق مکاتبات و تحرکات دیپلماتیک قابل مشاهده است و افزایش رفت‌وآمد میانجی‌ها، از جمله طرف‌های قطری، پاکستانی و تا حدودی اماراتی، نشان می‌دهد که تلاش‌های دیپلماتیک در حال افزایش است.
دوراهی امتیازدهی هسته‌ای یا ورود به جنگ ویرانگر
اعلمی فریمان در ادامه، در پاسخ به این پرسش که آیا ایران و آمریکا به نقطه بی‌بازگشت در تقابل رسیده‌اند و احتمال ورود به یک جنگ طولانی‌مدت وجود دارد، اظهار کرد: به نظر من این دو مسیر به‌صورت موازی در حال پیگیری است البته دیپلماسی موضوع پیچیده‌ای است. برخی تحلیل‌ها مطرح می‌کنند که ممکن است تحولات داخلی آمریکا و انتخابات پیش‌رو هم در محاسبات طرفین تأثیرگذار باشد و حتی جمهوری اسلامی ایران بخواهد بر اساس این شرایط، امتیازاتی دریافت کند یا امتیازاتی بدهد؛ اما من بعید می‌دانم که در شرایط فعلی مواضع دو طرف تا این اندازه به یکدیگر نزدیک شده باشد که بتوان به حصول توافق امیدوار بود.
این کارشناس مسائل بین‌الملل با اشاره به افزایش رفت‌وآمدهای دیپلماتیک و فعالیت میانجی‌ها تصریح کرد: این تحرکات لزوماً به معنای نزدیک شدن به توافق نیست و گاهی می‌تواند به مفهوم اتمام حجت و ارسال آخرین پیام‌ها به طرف مقابل باشد؛ به این معنا که اگر جمهوری اسلامی ایران در برخی مواضع خود عقب‌نشینی نکند، احتمال نزدیک شدن به مرز جنگ افزایش پیدا می‌کند.
اعلمی فریمان با بیان اینکه ایران اکنون در یک دوراهی دشوار قرار گرفته است، گفت: به نظر می‌رسد در شرایط فعلی یا باید در حوزه هسته‌ای امتیازات بسیار مهمی داده شود و عملاً از بخشی از مواضع و دستاوردهای این حوزه صرف‌نظر شود یا کشور وارد یک جنگ ویرانگر شود که ابعاد و پیامدهای آن برای جمهوری اسلامی ایران و منطقه چندان قابل پیش‌بینی نیست.
در مرحله رویارویی و ساعت صفر هستیم؛ تغییر دکترین هسته‌ای شرایط را تغییر نمی‌دهد
وی در بخش دیگری از این گفت‌وگو، درباره طرح برخی مطالبات در مجلس و تریبون‌های نماز جمعه برای خروج ایران از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) و تغییر دکترین هسته‌ای کشور و اینکه آیا چنین اقدامی می‌تواند بازدارندگی ایجاد کند، اظهار کرد: بسیار بعید می‌دانم که تغییر دکترین هسته‌ای یا حرکت به سمت ساخت سلاح هسته‌ای بتواند در شرایط کنونی برای کشور بازدارندگی مؤثری ایجاد کند.این کارشناس مسائل بین‌الملل توضیح داد: ما اکنون در موقعیتی قرار داریم که نوع اهداف و مواضعی که در سیاست خارجی کشور مطرح می‌شود، از جمله تأکید بر محو اسرائیل و مقابله با آمریکا، در محاسبات طرف مقابل هم تأثیرگذار است. به نظر می‌رسد در چنین شرایطی، طرف مقابل هم به‌صورت متقابل با رویکردی مبتنی بر تقابل با جمهوری اسلامی ایران عمل می‌کند.اعلمی فریمان با اشاره به تجربه کشورهای دارای توانمندی هسته‌ای افزود: کشورهایی که در مسیر دستیابی و تقویت توانمندی هسته‌ای حرکت کرده‌اند، معمولاً در چارچوب تهدیدات منطقه‌ای و با اهداف محدودتری عمل کرده‌اند. برای مثال، کره شمالی تهدیدات خود را عمدتاً در چارچوب تقابل منطقه‌ای با کره جنوبی تعریف کرده و پاکستان هم در واکنش به تهدیدات هند، برنامه هسته‌ای خود را توسعه داده است.
وی تأکید کرد: اما شرایط ایران از این جهت متفاوت است که مواضع و اهداف مطرح‌شده در حوزه بین‌الملل، ابعاد گسترده‌تری دارد و به نوعی با رویکرد تجدیدنظرطلبانه در نظم و مناسبات بین‌المللی همراه شده است. به همین دلیل، بعید می‌دانم حرکت به سمت تغییر دکترین هسته‌ای و ساخت سلاح بتواند به‌تنهایی موجب ایجاد بازدارندگی شود.
چرا آمریکایی‌ها نام محسن رضایی را مطرح کرده‌اند؟
اعلمی فریمان در پاسخ به پرسشی درباره طرح نام محسن رضایی برای حضور در روند مذاکرات و ارزیابی آمریکایی‌ها از ترکیب تیم مذاکره‌کننده گفت: آمریکایی‌ها از منظر ادراکی خودشان به نظر می‌رسد به دنبال یافتن فردی در ساختار جمهوری اسلامی هستند که بتوانند با او به توافق برسند و کار را نهایی کنند. وی ادامه داد: ترامپ بارها مطرح کرده که پس از ضرباتی که آمریکا وارد کرده، نمی‌داند با چه کسی در ساختار جمهوری اسلامی مذاکره کند و اساساً طرف مذاکره خود را نمی‌شناسد. به نظر می‌رسد آمریکایی‌ها به دنبال فردی هستند که از نگاه آنها از بالاترین سطح قدرت برخوردار باشد، بتواند بر نیروهای نظامی نظارت و کنترل داشته باشد و قادر به امضای توافق با آنها باشد.
این کارشناس مسائل بین‌الملل افزود: به نظر می‌رسد آمریکایی‌ها از این منظر تصور کرده‌اند که شاید آقای رضایی کسی باشد که حرف اصلی را در این ساختار می‌زند و به همین دلیل نام او را مطرح کرده‌اند.
تحلیل خبر
مطرح کردن بعضی مسائل، چه نتایج و عواقبی دارد؟
دکتر محمدمهدی جعفری زاده
کشور در شرایطی قرار دارد که نباید هر کسی به خود حق دهد در مورد مسائل حساس و سرنوشت ساز اظهارنظر کند. چه بسا بیان «یک کلمه» یا «یک عبارت» موجب تحریک بیشتر دشمن شود و آنها را در برخورد با کشور ما، جسورتر کرده و به بهانه همان «یک سخن» کار به جای باریک کشیده شود.
معلوم نیست اگر سرنوشت کشور بدین نحو رقم خورد و خسارات سنگین مالی و جانی و اقلیمی به آن وارد شد، چه کسانی می‌خواهند در برابر ملت، پاسخگو باشند؟
مطرح کردن مباحث فوقِ خطرناکی همچون صدور مجوز ساخت و استفاده از «بمب اتمی»، با «بود و نبود» کشور ارتباط پیدا می‌کند و نباید هر کس رسید آن را به زبان آورد. در همه کشورها طرح چنین مسائل بسیار حساس و خطرناکی فقط توسط شخص اول مملکت بیان می‌شود.
در کشور ما نیز باید فقط توسط رهبر یا رئیس جمهور مطرح شود که آنها با ملاحظات ده‌ها و صدها نکات سیاسی و امنیتی داخلی و بین‌المللی وبا اما و اگرهای فراوان اظهار می‌کنند.
بعضی افراد تندرو که با ادبیات بین‌المللی آشنا نیستند، خیال می‌کنند با مطرح کردن ساخت و استفاده از بمب اتمی و کشاندن آن در بین افراد جامعه، زمینه برای جا انداختن آن در سطح داخل و خارج از کشور فراهم می‌شود و می‌توانند آن را به عنوان «مطالبه مردمی» موجه جلوه دهند در حالی که این «توهمی» بیش نیست.
اگر هم چند سال مردم شعار می‌دادند «انرژی هسته‌ای حق مسلم ماست»، مسئولان کشور مرتب توضیح می‌دادند که منظور استفاده صلح آمیز از انرژی هسته‌ای است. آن موقع مردم و مسئولان هیچگاه دنبال موجه کردن ساخت بمب اتمی نبودند. حال با مطرح کردن شعار ساخت و استفاده از بمب اتمی، عملاً مجوز به دشمن می‌دهیم که او هم به این ماجرای خطرناک علیه کشور و ملت ایران فکر و برنامه‌ریزی کند.
خدا کند که کار به آنجا کشیده نشود چون عواقب و نتایج آن، مسلماً برای هیچکدام از دو طرف جنگ، قابل تحمل نخواهد بود.