سفارت جمهوری اسلامی ایران در لندن با اعلام ایجاد کریدور موقت دریایی امن در تنگه هرمز و اطلاعرسانی رسمی آن به سازمان بینالمللی دریانوردی (آیمو)، هشدار داد که آمریکا با نقض تفاهم خاتمه جنگ و سوق دادن کشتیها به یک مسیر موازی خطرناک، امنیت این آبراه راهبردی را تهدید میکند.
به گزارش ایرنا، سفارت کشورمان با انتشار پیامی در شبکه ایکس اعلام کرد: جمهوری اسلامی ایران در چارچوب اجرای یادداشت تفاهم، بهطور رسمی یک کریدور موقت دریایی امن و ایمن، عاری از موانع فنی و نظامی، ایجاد کرده و مراتب را از طریق اطلاعیه S۱۴/۲۰۲۶ به سازمان بینالمللی دریانوردی اطلاع داده است.
نمایندگی کشورمان افزود: در همین حال، ایالات متحده که از روز نخست جز نقض یادداشت تفاهم اقدامی نکرده، کشتیها را به سمت یک مسیر موازی خطرناک در جنوب سوق میدهد. این مسیر نهتنها از نظر حقوقی محل تردید است، بلکه ناامن، غیرقابل اتکا و مستعد بروز حادثه است.
سفارت جمهوری اسلامی ایران تصریح کرد: افزون بر این تهدید، تجاوز نظامی آمریکا از جمله حمله به زیرساختهای بندری و برجهای مراقبت دریایی ایران، تنگه هرمز را به منطقهای پرتنش و پرخطر برای تردد دریایی تبدیل کرده است.
در ادامه این پیام آمده است: کسانی که زمینهساز این وضعیت مخاطرهآمیز شدهاند، اگر واقعاً خواهان عبور ایمن از تنگه هرمز هستند، باید در مواضع خود بازنگری کنند. امنیت مسیری دوطرفه است.
به گزارش ایرنا، آمریکا از ۱۶ تیرماه با حملات مکرر به ایران، تفاهمنامه خاتمه جنگ را نقض کرده و به باور تهران، منشأ اصلی تنش تازه در تنگه هرمز بوده است. جمهوری اسلامی ایران تأکید دارد که امنیت این آبراه راهبردی تنها در چارچوب احترام به حاکمیت کشورهای ساحلی، رعایت مقررات بینالمللی دریایی و هماهنگی با ترتیبات اعلامشده از سوی تهران و مسقط قابل تضمین است.
بر اساس بند پنجم تفاهمنامه خاتمه جنگ، جمهوری اسلامی ایران مسئولیت تنظیم ترتیبات لازم برای بازگشت تردد ایمن در تنگه هرمز را بر عهده دارد و درباره نحوه مدیریت خدمات دریایی آینده این آبراه با عمان گفتوگو خواهد کرد. اعلام کریدور موقت دریایی از سوی ایران و اطلاعرسانی آن به آیمو نیز در همین چارچوب صورت گرفته است.
این در حالی است که برخی کشورهای اروپایی با نادیده گرفتن نقش مستقیم واشنگتن در بیثباتسازی منطقه، ادعاهای ضدایرانی را تکرار کرده و خواهان تردد کشتیها از مسیرهایی شدهاند که خارج از ترتیبات امن اعلامشده قرار دارد. تهران این رویکرد را تلاشی برای وارونهنمایی واقعیتهای میدانی و نادیده گرفتن مسئولیت آمریکا در ایجاد وضعیت پرخطر کنونی میداند.
ایران بارها اعلام کرده است که امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز با اقدام یکجانبه و فشار سیاسی تأمین نمیشود و طرفهایی که خواهان عبور ایمن هستند، باید از تشدید تنش و نقض تفاهمهای موجود دست بردارند.
تحلیل خبر
حاکمیت ایران و عمان بر تنگه هرمز از دیدگاه حقوق بینالملل
دکتر محمدمهدی جعفری زاده
تنگه هرمز، آبراهی است که آبهای خلیج فارس را به اقیانوس هند متصل میکند و یکی از مسیرهای مهم کشتیرانی در جهان محسوب میشود. حق حاکمیت و مالکیت آن متعلق به دو کشور ایران و عمان است که تقریباً به طور مساوی بین آنها تقسیم شده است.
آن گونه که هادی عطازاده، پژوهشگر حقوق انرژی میگوید: «تنگه هرمز به عنوان دریای سرزمینی است. فرق دریای سرزمینی با دریاهای بینالمللی (آزاد) در ادبیات حقوق بینالملل این است که دریای سرزمینی بخشی از قلمرو یک کشور است. نحوه اعمال حاکمیت بر دریای سرزمینی از منظر حقوق بینالملل میتواند براساس دو تئوری «عبور بیضرر» یا «عبور ترانزیتی» باشد. ایران در تنگه هرمز «عبور بیضرر» را پذیرفته و عمان «عبور ترانزیتی» را متعهد شده، به همین دلیل عمان با اخذ عوارض در تنگه هرمز مخالف است. طبق موافقتنامه بین ایران و عمان در مارس 1974 در مورد دفاع مشترک از امنیت تنگه هرمز و نظارت بر کشتیرانی در آن، ایران حق مقابله با تهدیدات امنیتی در تنگه هرمز حتی در آبهای سرزمینی عمان را دارد»
اگر به این رژیم حقوقی بین ایران و عمان وفق حقوق بینالملل نگاه کنیم باید این دو کشور: اولاً امنیت این آبراه مشترک را تأمین کنند. ثانیاً هیچکدام مانعی در آبهای سرزمینی خود برای دیگر کشورها ایجاد نکنند به جز مواردی که امنیتشان به خطر میافتد. ثالثاً کشورهای دیگر فقط حق عبور از این آبراه را دارند و این دو کشور میتوانند برای آن، نظامات خاصی را تدوین کنند.
حال سؤال اینجاست که چون هر کدام از این دو کشور (ایران وعمان) به طور مساوی حدود 5 / 10 مایل از این تنگه را در حاکمیت و مالکیت خود دارند، کشتیها میتوانند بدون مزاحمت هرکدام از این دو کشور، در هر قسمتی از این آبراهه تردد کنند؟ جواب مثبت است و استثنای آن فقط در مواردی است که امنیت آنها به خطر افتد. حال ببینیم ایران و عمان در سلسله مذاکراتی که پیرامون این موضوع شروع کردهاند، به چه نتایجی میرسند و جامعه جهانی چگونه از آن، استقبال میکند.